Tarihteki Kürt Devletlerinden Nairiler Ve Mannerler

#1
NAİRİLER

Hurri ve Mitanni devletlerinin yıkılmasının ardından toplumsal örgütlenme
kısa bir süre için aşiret modeli haline gelmişti.

Bu aşiretler bir süre
sonra birleşerek konfederasyon yapısına dönüşmüştü. Bu aşiretlerin
birleşiminden oluşan konfederasyon yapılarından biri de dağlarla çevrilmiş
olan Büyük Zap’ın pek çok kolu ile kesilen Nairi ülkesidir.

Asurluların “nehirler ülkesi” olarak ifade ettikleri bu ülkenin yapılanması
soylu ailelerden oluşan aşiretler ve bu aşiretlerin oluşturmuş olduğu ülkenin
devlet başkanı, aşiret reisleri arasından seçilirdi. Bu ülke içinde yarı
bağımsız durumda yaşayan Urartu ülkesinden ayrılmış olan aşiretler de
yaşıyorlardı. Devlet yapılanmalarına Ararat’ı başkent yaparak başlayan
Nairiler, bir süre sonra merkezlerini Tuşpa (Van) ile değiştirmişlerdir.

Asurlular Nairi ülkesini çeşitli zamanlarda ve farklı şekillerde saldırmışlardır.
Asurluların yapmış olduğu bir saldırı ortaya çıkartılan yazıtlarda okunmuştur.
Bu tarihi eserde okunan bilgilere göre Asurlular Nairi ülkesine saldırmış,
bu saldırı sonrasında Nairi ülkesinin 43 kralı esir alınmıştır. Bu krallar
zincirlere bağlanmış bir şekilde Asur ülkesine götürülmüşlerdir. Bu krallar
daha sonra zengin armağanlarla serbest bırakılmış, daha sonra ise vergiye
bağlanmışlardır.

M.Ö. 1128’de Asurluların ve Nairilerin yaptığı savaş ünlü bir savaştır. Bu
savaşta Nairi ülkesinin büyük bir kısmı Asur Kralı Tiklat Palazar tarafından
ele geçirilmiştir. Bu ele geçirilen aşiret yönetim sistemlerinin sayısı 23’tür.
Asurlular özellikle Murat bölgesi üzerinde seferler yapmışlardır. Çünkü bu
bölge Asurlular için stratejik değeri olan bir yüksek olan ve “kazandırıcı
bölge” vasfını taşıyan bir yerdir.

Tiglathpileser’e göre Nairi ülkesi Karacadağ ile Anti Toroslar arasında yer
alıyordu. Asur krallarından II. Tukulti Ninurta M.Ö. 891-884 yılları arasında
Nairiler ülkesine saldırıp Diyarbakır ve Mardin’i ele geçirir.

Asur kralı V. Şemsi Addad zamanında Nairiler Asur devletine karşı ayaklanma
hazırlığı içine girdiler. Bu hazırlık akabinde ayaklanmalar başladı. Çünkü
Asurlular Nairi devleti kurulduğu zamandan itibaren sürekli saldırı düzenleyip,
sınırları ele geçirmeye çalışmıştır. Bu saldırılara karşı ve Asurlulara ödedikleri
büyük vergilere karşı saldırılar düzenleyip ayaklanma başlattılar. Bu ayaklanmalar
Asurlular tarafından baskı ile sonlandırılmıştır. Kanlı bir şekilde bastırılan
ayaklanma sonrasında da tekrar saldırılar istenilen ölçüde başarı elde edilmemiştir.

Asur kralı Sanehrib’in, M.Ö. 705’te yaptığı savaşlar 682’ye kadar devam etmiştir.
Uzun süreli devam eden bu savaşlar tarihe “5. sefer” olarak geçmiştir. Bu savaşlar
da dikkat çeken nokta kadınların da savaşlara katılmaları, erkeklerle beraber
savaşmalarıdır. Bu durum Nairiler tarafından kullanılmıştır. Savaş meydanlarında
erkeler gibi kadınlar da yer almışlardır.

200 yıl boyunca Asurlularla mücadele eden Nairiler, Medya Kürtleri tarafından
yıkılmışlardır. Nairiler devlet sınırlarının ele geçirilmesinin ardından Medya
Kürtlerinin kurduğu imparatorluğa katılmışlardır.
MANNERLER

Mannerlerin ülke sınırları Hazar Denizi ve Urmiye Gölü arasındaki bölgedir. Bu
bölge devlet yönetiminde 4 ana bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgelerden birincisi;
Asurlulara yakın olan Surikas bölgesidir. İkinci bölge olarak isimlendirilen
sınır yeri ise Missi, Taş tepe, Kasız çevrelerini kapsar. Üçüncü bölge nüfusun
en yoğun olduğu bölge olduğundan dolayı önemli görülmüştür. Bu bölgede verimli
arazilerde büyük bir yer kaplar. Dördüncü bölge ise; at ve hayvan sürülerinin
yayıldığı Subi ve Safian çevreleridir.

Araştırmalarda ismi geçen Mannai kralları şunlardır: Artisari, Iranzo, Azo,
Olosona, Diyago.Mannerler uzun bir süre kendi ülkelerinde huzurlu bir şekilde
yaşamışlardır. Fakat Asurluların saldırısı ve ülkelerini ele geçirme isteği ülkeyi
daha farklı bir konuma getirmişlerdir.

Urartu kralı Menua, Urmiye Gölü’nün doğusunda yaşayan Mannerlere saldırmış fakat
ülkeyi ele geçirememiştir. Daha sonra bir antlaşma ile sonlandırılmak istense de,
sonuç istenildiği gibi olmamıştır. Urartu kralı I. Argişti, bir süre sonra Mannerlere
saldırır ve ülkenin batı kesimini yönetimi altına almaya çalışır. Urartu yönetimi 8
yıl boyunca Mannerlerle mücadele etmiştir.

M.Ö. 716’da Asurlular harekete geçmiştir. Asur’un hedefi Mannerlerin ülkesini ele
geçirmektir. Bu hedefi için kanlı tarihindeki örnekleri kendisi içinde kullanacağını
bilen Mannerler bir karar almışlardır. Bu karar Urartu yönetimi ile birleşerek Asurla
mücadele etmektir. Asur kralı III. Tiglathpileser M.Ö. 737–735 yılları arasında 3
sene boyunca Mannerler ve Urartularla savaşmıştır.

Tarihleri boyunca Asur ve Urartularla savaşan Mannerler bir süre sonra İskitlerin
hâkimiyeti altına girmişlerdir. Bir süre sonra Mannerler Med İmparatorluğu bünyesinde
yaşamlarını sürdürmüşlerdir.

Kaynaklar:

Bir El Kitabı Kürtler- Mahrdad R. Izady, Doz Yayınları Kürtlerin İlk Çağ Tarihi -
Torî, Berfîn Yayınları Kürdistan Tarihi - M.Emin Zeki Kürtler - Bazil Nikitin
Geçmişten Bugüne Kürtler ve Kürdistan - Kemal Burkay, Deng Yayınları İslamiyete
Kadar Kürdistan Tarihi - Etem Xemgîn Kürt Tarihi ve Uygarlığı - Cemşid Bender
Türkler, Kürtler, İranlılar - Prof. Egon Freiherr Von Eickstedt



Esra EKİN
 
Üst